Hoşgeldiniz!

Değerli Misafirlerimiz, Bu platform "Kütüphanecilik ve Bilgi Bilimi" camiasına fayda sağlamak amacıyla kurulmuştur. Tüm üye ve moderatörlerimiz yaptığı ve yapacağı çalışmalarla alanımıza katkıda bulunmaktadırlar. Sizler de aramıza katılmak istiyorsanız kayıt olabilirsiniz.

AAKK, AAKK1, AAKK2, AAKK3 ve RDA

Katıldı
20 Ocak 2020
Mesajlar
2
Puanlar
3
Yaşadığın yer
İstanbul
AAKK (Anglo-Amerikan Kataloglama Kuralları)

Kataloglamada uluslararası birliği sağlama çalışmaları 1876 yılında Amerikan Kütüphaneciler Derneği'nin (ALA: American Library Association) ve 1877 yılında İngiliz Kütüphaneciler Derneği’nin kuruldukları yıllara kadar dayandırılır. Bu iki dernek, kuruluşlarından hemen sonra kütüphanecilerin ortak kataloglama kuralları oluşturmak üzere çalışmalar yapmalarına öncülük etmişlerdir. Bu çalışmaların ilk ürünü 1908 yılında ALA tarafından Cataloguing Rules: Author and Title Entries (Kataloglama Kuralları: Yazar ve Eser Adı Girişleri) adı altında yayımlanmıştır. Bu eserde Panizzi’nin kuralları esas alınmıştır. “Anglo-Amerikan Kuralı”, “Ortak Kural” ve “1908 Kuralı” olarak farklı şekillerde tanımlanan bu kurallar, ABD ve İngiltere’de kataloglama uygulamalarına önemli etkilerde bulunmuştur. Kataloglamada uluslararası standartlaşmayı sağlayan ilk önemli adım 1961 yılında IFLA tarafından düzenlenen Kataloglama Prensipleri Milletlerarası Konferansında atılmıştır. Bu konferansta benimsenen, kişi adlarının başlık olarak seçilmesine ve biçimlendirilmesine ilişkin ilkeler kataloglamada uluslararası birliğin sağlanması konusunda atılan başarılı adımlar olmuştur.


AAKK1 (Anglo-Amerikan Kataloglama Kuralları 1 )

Kataloglama Prensipleri Milletlerarası Konferansında kabul edilen ilkelerin en etkili uygulaması 1967’de söz konusu kararların iki metin halinde yayınlanan Anglo-Amerikan Kataloglama Kurallarına alınması ile gerçekleşmiştir. Amerika Birleşik Devletleri, Kanada ve İngiltere kütüphanecilerinin 10 yılı bulan çalışmalarının sonucunda oluşturulan Anglo-Amerikan Kataloglama Kuralları birinci basımı, bu üç ülkenin ortak bir çalışması olmakla birlikte, uygulama açısından tam bir uluslararası nitelik kazanmıştır. AAKK1 kısa zamanda yaygın bir uluslararası kullanım şansına sahip olmuştur. İngiliz dilinin konuşulduğu ülkelerin hemen hepsinde yaygınlıkla kullanılması yanında, İngilizce konuşulmayan, hatta Latin alfabesini kullanmayan birçok ülkede de kullanım alanı bulmuştur. Pek çok ülke, bu eseri olduğu gibi kendi dil ve yazılarına çevirmek veya küçük uyarlamalar yapmak suretiyle kullanmayı tercih etmiştir. Kimi ülkelerin de AAKK’nın dayandığı ilkeleri benimseyip kendi milli kurallarını ona göre geliştirdiği görülmüştür. AAKK akılcı ve standart kataloglama uygulamalarının oluşturulmasına yönelik anlamlı bir adımı temsil etmektedir. Bunun zamanlaması oldukça önemlidir. 1966’da MARC (Machine Readable Cataloguing / Makinaca Okunabilir Kataloglama) formatının ilk denemeleri ile kabul görmüş bir standarda yönelmesi çok etkin olmuştur. Kongre Kütüphanesi ve İngiliz Ulusal Bibliyografyası, çok sayıda kütüphane tarafından kabul edilecek olan MARC kayıtlarının üretimini amaçlamışlardır. Kataloglama uygulamasında standartlaşma, öncelikle gereklidir. AAKK olmaksızın bilgisayarlı kataloglamanın bu kadar başarılı ve kolay olup olmayacağı kuşkuludur. Diğer yandan AAKK1’in başarısı, dikkatle tanımlanmış ilkelerden çok, kütüphanelerde standart bir kural kullanımı ile ekonomik yararlar sağlamasındadır. AAKK1, İngilizce konuşulan ülkelerde ve diğerlerinde her tür ve büyüklükteki kütüphanede yaygın olarak kabul edilmiştir. AAKK1, yalnızca geniş listeleri içermesi ile değil, kapsamı ile de önemli bir kuraldır. Kurallar bütünüyle açıkça belirlenmiş ilkelere dayanır. Kural’daki eğilim, koşullar ve durumlar arasında tutarlı bir ayrım yapma çabası ile birlikte belgedeki bilgiye dayanarak daha doğrudan bir giriş biçimi oluşturmaktır. AAKK1’in düzeltilen ve yeniden gözden geçirilen kısımları ile ilgili olarak 1970, 1971 ve 1975’te üç ek bülten yayımlanmıştır. Bu bültenlerde değişiklikler önerilmiştir, ancak dermeler ve bir editör sorumluluğunda oluşturulan eserlere ait kuralların birleştirilmesi ile ilgili öneriler dışında diğerleri pek önemli görülmemektedir. Bağımsız olarak yayımlanmış monograflar ve süreğen yayın dışı diğer materyallerle ilgili 6. Bölüm gözden geçirilerek 1974’te yayımlanmıştır. Gözden geçirilmiş olan bu bölüm, son olarak kabul edilen ISBD (International Standard Bibliographic Description) (M) ile uyum sağlayarak kuralı değiştirmiş ve monografiler için çok farklı bir niteleme getirmiştir. Özellikle nitelemede kullanılmak üzere uluslararası düzeyde kabul edilmiş bir dizi noktalama işareti oluşturulmuştur. Bunu diğer gözden geçirmeler izlemiştir. Görsel İşitsel Araçlar ve Özel Eğitim Gereçleri ile ilgili 12. Bölüm gözden geçirilerek 1975 yılında, ses kayıtları ile ilgili 14. bölüm 1976 yılında yayımlanmıştır

AAKK2 (Anglo-Amerikan Kataloglama Kuralları 2 )

Oluşturulan komitelerin görüşleri doğrultusunda Amerika Birleşik Devletleri, Kanada ve İngiltere kütüphanelerinin ISBD’lerde belirtilen standartlara göre yeni baştan hazırladığı AAKK2, her üç ülkede 1978 yılında yayımlanmıştır. İkinci basımın oluşturulma sebeplerini şu şekilde özetlemek mümkündür:


    • Kuzey Amerikan metni ile İngiliz metni ayrımını ortadan kaldırmak.
    • Kuralları uygulayan ülkelerden gelen değişik önerileri değerlendirmek.
    • Kuralların ABD, Kanada ve İngiltere dışında kullanımını kolaylaştırarak evrensel bir nitelik kazandırmıştır.
1988 yılında AAKK2’nin bütünü gözden geçirilmiş, düzeltilmiş ve toplu bir baskısı yapılmıştır. Ancak bu yayını AAKK2’nin yeni bir basımı olarak kabul etmemek gerekir. Çünkü 1978 (baskısı) ile 1988 versiyonu karşılaştırıldığında kuralların temelde değişikliğe uğramadıkları görülmektedir. Ancak pek çok kural gözden geçirilip birleştirilmiştir. 1988 versiyonunda değiştirilen kurallar önemlidir. Örneğin, tüzel kuruluş adı altında giriş yapılması gereken yapıları veren kural gibi. Daha önce tek tek ilgili kurallarda verilen tüzel kuruluş başlıkları burada tek bir kuralda tekrarlanmış, yine değişik yorumlamalara meydan vermemek üzere yeni kural numaraları eklenerek değiştirilme yoluna gidilmiştir. Ayrıca, kongre, konferans vb. adı olan toplantı metinlerinin başlıklarında toplantı sayısının her zaman değil uygun durumlarda kaydedilmesi de kuralla değiştirilmiştir. AAKK2’nin yeni baskısında bazı kurallar ise çıkarılmıştır. Örneğin nitelemede basılı olmayan yayınlar için yayın yeri kaydedilmesinden vazgeçilmiş, 23. Bölümde seçenekli kurallar kullanılmamıştır. Yukarıdaki örneklerden de anlaşılacağı gibi, düzenleme AAKK’nın tüm bölümlerinde yapılmıştır. Nitelemede yeni tür yayınlara uygulanabilecek kurallar ortaya konulmuştur. Başlık seçiminde, kuralların doğru yorumlanabilmesi için metin dili değiştirilmiş veya yeni alt kurallar oluşturulmuştur. Başlık biçimleri için AAKK2’deki eserin üzerinde bulunan ad önemlidir, bu nedenle bazı kurallardan vazgeçilmiştir. Örneğin kendi adını taşıyan tüzel kuruluşlarla ilgili olan bu kural iptal edilmiştir. Yeni düzenlemelerden amaç, kütüphanelerin gereksinimlerini karşılamak ve kayıt işlemlerine hız kazandırmaktır.
AAKK’da daha anlaşılır bir dil kullanılması kuralların İngilizce’den diğer dillere çevirisini kolaylaştırıp hızlandırmıştır. Bu yönde yeniden düzenlenen kurallar, kütüphanelerde yorumlamadan kaynaklanan farklılıkları ortadan kaldırmıştır. Yeni kurallarla bilgisayar çıktıları da AAKK2’ye göre kataloglanmıştır. 1988 baskısıyla yapılan değişiklikler çok ayrıntıda ve önemsiz görülmekle beraber, her bir kuralın kütüphanelerdeki uygulamalarının sonuçları önemlidir. Çünkü kataloglama kurallarındaki yeni düzenlemeler, kütüphane kataloglarını oluşturan kayıtları etkilemektedir.


AAKK3 (Anglo-Amerikan Kataloglama Kuralları 3)

Kütüphanecilik hizmetlerinde kuramsal birikim ve deneyime dayanan bir uzmanlık gerektiren kataloglama, bibliyografik denetim yoluyla yürütülmektedir. Bunun için gerekli sistem ve kurallar değişen ve gelişen ortamlarla (yayın türü ve sayısının artması, teknolojideki gelişmeler vb.) birlikte hızla yenilenmektedir. Bu bağlamda 1990’ların ikinci yarısından sonra bilgi ve belge yöneticileri, kataloglamadaki yeni gereksinimleri karşılamak için arayışa girmişlerdir. Bu doğrultuda AAKK2’nin Yönetim Kurulu, 1997’de Toronto’da AAKK2’nin “Geleceği, Gelişmeler ve Prensipler” adlı uluslararası bir toplantı düzenlemiştir. Kanada Milli Kütüphanesi tarafından gerçekleştirilen ve katılımcıların çoğunluğunu Amerikalıların oluşturduğu toplantıya İngiltere, Kanada, Avustralya, Rusya, Danimarka, Almanya, İran, Güney Afrika ve İsveç’ten 64 kataloglama uzmanı katılmıştır. Toplantının ortak konusu AAKK2’nin geleceğine yönelik tartışmalar olmuştur. Tartışmalarda cevabı aranan temel soru şudur: Katalogcular AACR2R2’de (gözden geçirilmiş baskı) yer alan kurallara uymaya mı devam edecekler yoksa AAKK2’den farklı bir üçüncü baskıya mı ihtiyaç duyacaklar? İşte bu soruna açıklık getirmek için bir Komite (JSC: Joint Steering Committee for Revision of Anglo-Amerikan Cataloging Rules) kurulmuştur. Kuralları günümüz şartlarına göre yeniden gözden geçirmek için oluşturulan JSC, Nisan 2004’te AAKK3’ü hazırlamaya karar vermiş ve 2007 yılının ortalarında da AAKK3’ü yayımlamak istemiştir. Yeni kurallar üzerinde çalışılırken geçmiş yıllardaki sorunlar ve gelecekte çıkabilecek sorunlar üzerinde yoğunlaşılmıştır. Tüm incelemelerden ve çalışmalardan sonra katalogcularla işbirliği ve görüş birliğine varılması gerektiği düşünülmüştür ve bu doğrultuda JCS içinde alt komisyonlar kurulmuştur. Alt komisyonlar, katalogcuların görüşlerini almak için anketler hazırlamıştır. Alınan geribildirimlerle 2005 yılında kurallarda son bir revizyon yapılması planlanmıştır. JSC, AAKK3’te özellikle Functional Requirements of Bibliographic Records’da (FRBR) kullanılan terimleri kullanmaya yönelmiştir. Komisyon AAKK3’ün yapısını üç ana bölümden oluşturmaya karar vermiştir. Birinci bölüm genel, ikinci bölüm erişim noktalarının seçimi, üçüncü bölüm otorite kontrol ve erişim noktalarının formları ile ilgili kurallardan oluşur. AAKK3’ün taslağı JCS tarafından şöyle oluşturmuştur: Giriş, genel kurallar (ileri ISBD alanları, belirli içerik türleri ve ek kurallar), içerik bölümleri (sadece tamamlayıcı kurallar), bilgi kaynağı ortamlarının teknik tanımlaması bölümleri ve yedi ISBD alanıyla ilgili fiziksel açıklama notları, süreğen yayınlar ve veri transferi kuralları. Ancak JCS tarafından Nisan 2005’te yapılan toplantıda yeni yayımlanacak kaynağın AAKK3 (Anglo-Amerikan Cataloging Rules 3) değil, RDA (Resource Description and Access) olmasına karar verilmiştir. Komisyon, elektronik bilgi kaynaklarının kataloglanmasının bu şekilde tanımlanmasının daha doğru olacağı kanısına varmıştır.

RDA (Resource Description and Access)

RDA (Resource Description and Access - Kaynak Tanımlama ve Erişimi), AAKK2’ye dayanılarak oluşturulmuş, özellikle sayısal ve diğer bilgi kaynaklarının bibliyografik tanımlanması ve erişimi için tasarlanmış yeni bir standarttır. Bu yeni standart, medya ve her tür bilgi kaynağının içeriklerini tanımlama ve bu kaynaklara erişim için kapsamlı rehberler sunmaktadır. RDA 10 kısım, 37 bölümden oluşmaktadır. Kaynağın kısım ve bölümleri 2006 ve 2007 yıllarında yapılan toplantılardaki tartışmalardan sonra belirlenmiştir. RDA, 2008 yılında kataloglamacıların eleştirilerine sunulmuştur. RDA Şubat 2009’da tamamlanarak Haziran 2009’da son şekli tekrar katalogcuların görüşüne sunulmuştur. 2010 yılında bazı ulusal kütüphanelerde kullanılmaya başlanmıştır. RDA’da kurallar, içerik ve tüm medya türlerini kapsayan talimatlar için kapsamlı bir set sunmuştur. RDA’nın yapısı, gelişmiş üst veri modelleriyle ilişkilendirilerek genişletilmiştir. JCS, RDA’yı üst veri standardı olarak diğer bütün üst veri standartlarının üstünde bir model olarak tasarlamıştır (Joint, 2011). RDA, AAKK2 ile olduğu kadar FRBR ile de bağlantılıdır. RDA, FRBR tabanlı MARC /ISBD alanlarının uyumlu bir şekilde birleştirilmiş ve anlaşılabilir halidir. RDA’nın metni AAKK2 ve ISBD karşılaştırılarak yapılmıştır. Ayrıca kurallar oluşturulurken CONSER Cataloging Manual’den yararlanılmıştır. RDA’da bibliyografik kayıtlar MARC21 tabanlı olduğu için veri ihracı ve ithali çok kolaydır. AAKK2 materyal türlerine göre oluşan sınıfları kapsarken, RDA daha geniş boyutta bütün materyal türlerine yönelik uyumluluk sağlamaktadır. RDA’nın çevrimiçi kullanılabilme özelliği de vardır.

RDA Kullanımına Geçiş ;

OCLC, WorldCat içinde RDA uygulamalarının uyumuna Haziran 2010’da başlamıştır. Aralık 2010’a kadar uyum sürecini devam ettirmiştir. OCLC ve ALA ABD’deki ulusal test süreci bittikten sonra RDA kurallarını yürürlüğe koyacaklarını açıklamışlardır . ALA’nın New Orleans’ta Haziran 2011’de yapılan Report and Recommendations of the U.S. RDA Test Coordinating Committee adlı toplantısında; ABD’de AAKK2’den RDA’ya geçiş süresi Ocak 2013 olarak ilan edilmiştir. Bu tarihten sonra ABD’de yapılan kataloglama işlemleri tamamen RDA’ya göre yapılacaktır. OCLC üyelerinin içinden üç grup kurulmuş, bu gruplar Ocak 2013’e kadar en iyi uygulamaları ortaya çıkarmak için işbirliği içinde yoğun bir çalışma başlatmıştır. Çalışmaların sonucunda 21 Ekim 2011 tarihinde ALCTS Webinar: RDA Basics: Sound Recordings adlı eğitim semineri düzenlenmiştir. Bu seminerde; RDA ve AAKK2 arasındaki kataloglama farklılıkları ele alınmış ve iki kural arasındaki farklılıklar ortaya konulmuştur. Ayrıca RDA’nın MARC21’deki bibliyografik ve otorite kayıtlarından örnekler sunulmuş ve RDA ile AACR2’deki tanımlamaların ne gibi değişikliklere uğrayacağı anlatılmıştır. AAKK2 bütün materyal türlerini kapsamaktadır. RDA hem bu materyallere hem de yeni geliştirilecek materyallerin kataloglanmasına uygundur. . Gelecekte bibliyografik kontrol, işbirliği içerisinde ve uluslararası sorumluluğu dağıtılarak Web tabanlı yapıla bilinecektir. Bu gerçek, kütüphane kullanıcıları ile aktif bir işbirliği zorunluluğu ortaya koymaktadır. Veri, elektronik kaynaklarda toplanacak, değişim hızlı olacak ve bibliyografik kontrol durağan değil dinamik olacaktır. Kütüphaneler, bilgiyi sunmada daha hızlı, daha doğru olmak için bu değişime ayak uydurmak zorundadırlar. RDA bugün bibliyografik kontrolun geleceği olarak görülmektedir. Kütüphane kaynaklarının bibliyografik uygulamalarını uluslararası işbirliği ile güncelleyerek kullanıcılar için daha erişilebilir hale getirmek yoluyla RDA’nın daha yararlı olacağı düşünülmektedir. RDA’nın amacı, bütün kaynak türlerini tanımlamak, uluslararası alanda daha esnek bir yapı sağlamak ve kütüphanenin bibliyografik kayıtlarıyla diğer bibliyografik kayıtlar arasındaki etkileşimi kolaylaştırmaktır.

RDA’nın Kullanıcılara Sağladıkları :

Kullanıcıların değişen bilgi kaynaklarına kolay erişimini ve ödünç alma işlemlerini kendi kendilerine yapmalarını sağlamak,
Engelli kullanıcılara erişim kolaylığı ve bilgi kaynaklarıyla iletişim olanağı sunmak,
Elektronik ortamda daha fazla kullanım ve esneklik sağlamak,
Monografi ve dizi olarak yayınlanan kaynakların tanımlanmasını kolaylaştırmak,
Bütün dünyada kullanılmak üzere oluşturulan üst veri tanımlamalarını kullanmak,
İşbirliği içinde olan kütüphanelerle ve onların dışındaki kütüphanelerle veri paylaşımını gerçekleştirmek,
Mevcut üst veri bilgilerinin kolayca yeniden kullanılmasına izin vermek.


Kaynakça
Bayter, M. (2012). AAKK, AAKK1, AAKK2, AAKK3 ve RDA. 3. Uluslararası Değişen Dünyada Bilgi Yönetimi Sempozyumu Bildiriler Kitabı, 169-75.

Erişim Linki : Tıklayınız
 
Last edited by a moderator:

turankanbul

Administrator
Yetkili üye
Katıldı
16 Kasım 2019
Mesajlar
64
Puanlar
33
Yaş
24
Kataloglama kurallarının kronolojik tarihiyle ilgilenenlere gerçekten faydalı olabilecek bir yazı, katkılarınızdan dolayı teşekkür ediyoruz ?
 
Top